هوش مصنوعی چگونه در جنگ ایران و امریکا محدود شد!

هوش مصنوعی در زمان بحران؛ وقتی خالق، شیرِ دانش را می‌بندد

تصور کنید در حال انجام یک پروژه مهندسی هستید یا می‌خواهید درباره مقاومت مصالح تحقیق کنید. تا همین یک ماه پیش، دستیار هوش مصنوعی شما با کمال میل فرمول‌ها و مقالات علمی را در اختیارتان می‌گذاشت. اما در ۳۰ روز گذشته، از زمانی که درگیری‌ها بین «ایران» و «آمریکا» آغاز شده، رفتار این دستیارهای دیجیتال به طرز عجیبی تغییر کرده است.

حالا اگر کاربران در ایران سوالاتی بپرسند که کمی بوی فیزیک پیچیده یا مهندسی سازه بدهد (مثلاً: چطور بتن را در برابر بمب‌های سنگرشکن مقاوم کنیم؟)، هوش مصنوعی یک دیوار بتنی از محدودیت‌ها را جلوی آن‌ها می‌کشد. اما چرا این اتفاق می‌افتد و چطور کشوری که این تکنولوژی را ساخته، در زمان بحران دسترسی به علم را محدود می‌کند؟

تغییر الگوریتم‌ها از روز اول درگیری

همان‌طور که می‌دانید، سرورهای اصلی و شرکت‌های سازنده این هوش‌های مصنوعی، همگی در «آمریکا» قرار دارند. با شروع درگیری، جستجوهای کاربران در ایران تغییر کرد. مردم طبیعی است که نگران باشند و سوالاتی درباره پدافند غیرعامل، ساخت پناهگاه‌های زیرزمینی، ضخامت دیوارهای مقاوم در برابر موج انفجار و نحوه عملکرد بمب‌های نفوذگر بپرسند.

تا پیش از این، هوش مصنوعی این سوالات را به عنوان «کنجکاوی علمی» پردازش می‌کرد. اما حالا، شرکت‌های سازنده در آمریکا، فیلترهای بسیار سنگین‌تری روی سیستم‌هایشان اعمال کرده‌اند. آن‌ها الگوریتم‌ها را طوری تغییر داده‌اند که هر سوالی که به نوعی با دفاع، مقاومت سازه یا بقا در شرایط جنگی مرتبط باشد، بلافاصله مسدود شود.

چرا آمریکا جلوی انتشار علم را می‌گیرد؟

دلیل این محدودیت‌های سنگین، سیاستی است که سازندگان تکنولوژی در زمان بحران پیش می‌گیرند. از دید شرکت‌های مستقر در آمریکا، اطلاعات علمی درباره بتن مسلح یا فیزیک انفجار، دارای «کاربرد دوگانه» است. یعنی همان علمی که به یک شهروند عادی برای ساخت پناهگاه کمک می‌کند، ممکن است توسط نیروهای نظامی برای پیدا کردن نقاط ضعف بمب‌های آمریکا یا ارتقای سیستم‌های دفاعی استفاده شود.

به همین دلیل، سازنده تصمیم می‌گیرد در زمان بحران، ریسک نکند. وقتی شما می‌پرسید «بمب سنگرشکن چطور کار می‌کند؟»، هوش مصنوعی دیگر به شما فیزیک ماجرا را توضیح نمی‌دهد، بلکه یک پیام کلیشه‌ای می‌فرستد که «من نمی‌توانم در این مورد کمک کنم». رسانه‌های داخلی مثل دیجیاتو  نیز بارها در بررسی‌های خود به این نکته اشاره کرده‌اند که هوش مصنوعی در شرایط خاص، از یک دانشنامه آزاد به یک سیستم محافظه‌کار تبدیل می‌شود تا منافع و امنیت کشور سازنده‌اش را به خطر نیندازد.

اتفاقی که در این ۳۰ روز افتاد، نشان داد که مفهوم «دسترسی آزاد به اطلاعات» چقدر می‌تواند شکننده باشد. محدودیت‌ها فقط به سلاح‌ها ختم نمی‌شود. حتی اگر درباره سیستم‌های راداری ساده، نحوه فرار از حسگرهای حرارتی یا ترکیبات شیمیایی خاص سوال کنید، با درهای بسته روبرو می‌شوید.

در واقع، کشور سازنده (آمریکا) از طریق تسلط بر هوش مصنوعی، یک مزیت اطلاعاتی برای خود ایجاد کرده است. آن‌ها می‌دانند که در دنیای مدرن، دسترسی سریع به علم و داده‌های مهندسی می‌تواند در سرنوشت یک درگیری تاثیرگذار باشد. بنابراین، با اعمال فیلترهای سفت و سخت روی کاربران ایران، عملاً جریان آزاد علم را به نفع خود مدیریت می‌کنند. این سیستم‌ها طوری برنامه‌ریزی شده‌اند که حتی اگر نیت کاربر کاملاً بی‌خطر باشد، به دلیل «پروفایل موقعیت مکانی» و «شرایط بحرانی منطقه»، از دادن پاسخ خودداری کنند.

نتیجه‌گیری: هوش مصنوعی، ابزاری بی‌طرف نیست

چیزی که این روزها تجربه می‌کنیم، یک درس بزرگ برای دنیای تکنولوژی است: هوش مصنوعی یک موجودیت بی‌طرف و مستقل نیست. این ابزارها توسط انسان‌ها، در شرکت‌های خاص و با قوانین کشورهای خاصی (مثل آمریکا) ساخته شده‌اند و در زمان‌های بحرانی، دقیقاً در راستای منافع و سیاست‌های امنیتی همان کشورها عمل می‌کنند.

وقتی کشوری صاحب تکنولوژی باشد، می‌تواند تعیین کند که چه کسی، در چه زمانی و به چه سطحی از علم دسترسی داشته باشد. این محدودیت‌های سخت‌گیرانه روی سوالات علمی و پدافندی، به خوبی نشان می‌دهد که در عصر جدید، مرزهای جنگ فقط روی زمین نیستند، بلکه روی سرورها و پایگاه‌های داده نیز با شدت تمام کشیده شده‌اند.